Sau bài viết về lossy và lossless, có nhiều anh em hỏi mình về Hi-res Music nên hôm nay mình sẽ chia sẻ qua một chút về chủ đề này. Mặc dù chỉ mới được chính thức được “ khai sinh” vào năm 2014 nhưng nhờ sự PR mạnh mẽ của các hãng âm thanh mà giờ đây khái niệm Hi-res Music có lẽ còn phổ biến hơn lossless. Bài viết này mình cũng sẽ không đi vào các khái niệm kỹ thuật lý thuyết vì cũng có rất nhiều trên mạng. Tuy nhiên mình sẽ thảo luận về nói về vấn đề khi nào thì chúng ta cần các file Hi-res này và liệu nó có phù hợp để sử dụng trên các thiết bị di động hay không?

Hi-res music là khái niệm để chỉ các file nhạc có chất lượng cao hơn chất lượng của đĩa CD (16bit/44.1kHz). Các định dạng quen thuộc mà chúng ta thường gặp là WAV, AIFF,FLAC, ALAC và DSD.

Thực ra nhạc chất lượng cao không phải mới xuất hiện gần đây, nó đã tồn tại rất nhiều năm trước nhưng mãi cho đến năm 2014 thì mới được đặt tên là Hi-res và ngày càng phổ biến hơn. Có 2 khái niệm mà chúng ta thường gặp đó là Hi-res music và Hi-res audio. Nếu bạn hay lang thang trên internet thì chúng ta sẽ thấy có rất nhiều logo về Hi-res khác nhau. Tuy nhiên phổ biến nhất là 2 cái ở phía dưới và logo bên phải thì thường thấy hơn so với logo bên trái. Nguyên nhân là do đâu?

Logo bên phải là logo do hiệp hội các thương hiệu của Nhật Bản ( đứng đầu là Sony ) tạo ra vào năm 2013. Còn logo bên trái là do Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ (RIAA) cùng với một số tổ chức khác như CEA, DEG, và Recording Academy Producers & Engineers Wing đưa ra vào năm 2014 nhằm thiết lập tiêu chuẩn cho nhạc độ phân giải cao (hay còn gọi là Hi-res Music), logo này được các hãng thu âm và phát hành nhạc khác áp dụng trong phạm vi Mỹ, Canada và châu Âu. Các dịch vụ liên quan bao gồm tải nhạc và nghe trực tuyến theo cả đĩa đơn và album. Như vậy, RIAA đã thiết lập chuẩn Hi-Res Music, nhằm cạnh tranh với chuẩn Hi-Res Audio. Chuẩn Hi-Res Music có phần dễ tính hơn, bởi yêu cầu nhạc đạt mức 20bit-48kHz trở lên. Còn Hi-Res Audio vốn đã yêu cầu đạt mức 24bit/96kHz trở lên. Dù vậy, cả 2 tiêu chuẩn này đều đã cao hơn mức 16bit/44.1kHz của đĩa CD. Chính vì sự khác biệt phân chia 2 khu vực khác nhau mà người dùng ở VN sẽ thường thấy logo ở bên phải nhiều hơn so với bên trái.Quay lại vấn đề là chúng ta thực sự có cần file Hi-res hay không. Đây là vấn đề mà cho đến nay mỗi khi nói ra thì có rất nhiều tranh cãi. Tuy nhiên mình sẽ phân tích vấn đề dựa trên kinh nghiệm cá nhân của mình để đưa ra lời khuyên cho anh em

 

Thứ 1: Nếu anh em quan sát biểu đồ thị trên thì có thể thấy được ngưỡng nghe của người chỉ đạt được ở mức 20kHz, theo định lý lấy mẫu Nyquist Shannon thì về mặt lý thuyết chất lượng nhạc từ CD hay lossless với tần số lấy mẫu 44.1 kHz là đã dư sức để có thể thưởng thức. Nói như vậy chẳng lẽ file Hi-res là dư thừa và không có khác biệt hay sao?

 

Thứ 2: Hi-res Music chắc chắn là tốt hơn đó là điều không phải tranh cãi. Tuy nhiên để thể hiện được cái tốt hơn đó, anh em phải đầu tư rất nhiều từ phần cứng cho đến phần mềm để có thể lột tả hết chất lượng của file nhạc. Như vậy vẫn chưa đủ, thực tế chúng ta còn cần một đôi tai vàng để nhận biết được sự khác biệt trên, nếu như không nhận ra được thì việc đầu tư cho các thiết bị máy móc sẽ không còn ý nghĩa nữa.Thứ 3: Các file Hi-res Music thường có dung lượng rất lớn, có thể lên đến vài 3 4Gb một album. Anh em nên cân nhắc khi quyết định lựa chọn định dạng này để lưu trữ. Đối với anh em nghe nhạc trên điện thoại, đa phần anh em phải lỉnh kỉnh thêm DAC/Amp mới có thể giải mã được các file định dạng này, như vậy lúc này tính cơ động của thiết bị sẽ mất đi.

Tóm lại, trong công cuộc chạy đua cấu hình như hiện nay, các mẫu điện thoại flagship hầu hết đều có khả năng chơi được file Hi-res một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Tuy nhiên có thể thấy được rằng tuỳ vào nhu cầu sử dụng cũng như khả năng của mình mà anh em nên sẽ đưa ra lựa chọn phù hợp cho riêng mình. Cá nhân mình, quan trọng nhất vẫn là chất lượng thu âm của các album. Một album Hi-res mà thu âm tệ thì cũng không có ý nghĩa gì trong việc thưởng thức cũng như lưu trữ cả.

Khái niệm nhạc Hi-Res Audio không chỉ dùng để nói về nhạc losssless. Giờ đây, các nhà sản xuất còn khuyến cáo về một tiêu chuẩn mới: Tai nghe Hi-Res. Có lẽ nhiều người đã nghe tới loại tai nghe này, nhưng nó giống và khác như thế nào so với các loại tai nghe thông dụng còn lại?

 

1. Từ lý thuyết cao siêu
Theo định nghĩa: Các loại tai nghe không đạt tiêu chuẩn Hi-Res chỉ thể hiện được các dải âm từ 20Hz cho tới 20kHz hoặc thấp hơn. Đây cũng là khoảng tần mà các bản nhạc chuẩn đĩa CD chứa được và có thể nghe thấy bằng đôi tai con người (một số người có thể nghe được nhiều hơn hoặc ít hơn khoảng này).

Tuy nhiên, một chiếc tai nghe Hi-Res Audio thì thể hiện được nhiều hơn thế. Theo đúng tiêu chuẩn, chúng hoàn toàn có thể phát ra được âm thanh ở tần số thấp hơn 20Hz và cao hơn 20kHz mà thường sẽ bị bỏ qua ở những mẫu tai nghe thông dụng.

Sony cho rằng thiết kế “driver HD 40mm” của họ có khả năng tái tạo âm thanh ở tần số lên tới 60kHz​

Tiêu chuẩn này được đặt ra là do những bản nhạc Hi-Res đều phải lưu lại được những thông tin âm thanh ở tần số cao hơn mức 20kHz trên đĩa CD. Như vậy, những tai nghe không đạt chuẩn Hi-Res sẽ khó có thể phát huy khả năng của nhạc Hi-res.Đối với các mẫu tai nghe Hi-Res Audio, tiêu chuẩn bắt buộc của chúng là phải tái tạo được âm tần từ 40kHz trở lên, và thực tế thì đã có không ít mẫu tai từ nhiều ông lớn như Sony, Onkyo… có độ nhạy âm từ 3-4Hz cho tới hơn 40kHz.

Với việc đặt ra một tiêu chuẩn mới, vô hình chung các nhà sản xuất tai nghe khiến cho mọi người hiểu rằng tai nghe phải đạt chuẩn Hi-Res thì mới hay. Điều này không hoàn toàn đúng.

Thứ nhất, không phải nhà sản xuất tai nghe nào cũng “thèm” quan tâm đến tiêu chuẩn này. Nhiều tai nghe trước đây cũng đã đáp ứng dải tần rất rộng, chứ không đợi đến lúc tiêu chuẩn này được phát hành thì mới nghĩ đến cải thiện sản phẩm. Nói cách khác, những tai nghe hay thì việc có được gắn mác Hi-Res Audio hay không cũng không quan trọng.

Thứ hai, nhiều nhà sản xuất cảm thấy phiền phức với tiêu chuẩn này. Bởi không phải bất cứ sản phẩm nào muốn gắn mắc Hi-Res Audio cũng phải gửi sản phẩm tới RIAA tại Mỹ hoặc nhóm liên minh của Nhật Bản. Việc này mất thời gian và dĩ nhiên cũng tiêu tốn tiền của họ, mà đôi khi không mang lại lợi ích đáng kể.

Thứ ba, Hi-Res Audio đơn thuần là chỉ cái mác cho một tiêu chuẩn, chứ không khiến tai nghe chơi nhạc hay hơn. Các tai nghe đạt tiêu chuẩn này có giá từ vài trăm nghìn đồng, cho tới hàng chục triệu đồng và đương nhiên chất lượng cũng tương xứng giá bán. Việc gắn cùng một cái mác không có nghĩa là “cá mè một lứa”, chơi hay như nhau.

3. Vậy có cần quan tâm tai nghe Hi-Res Audio hay không?

Tôi nhớ lại cái ngày Apple khiến mọi người sửng sốt với iPhone 4 cách đây 6-7 năm. Cậu bạn tôi vênh mặt khoe cái màn hình Retina siêu sắc nét so với chiếc Blackberry Bold 9000 của tôi. Nhưng tai nghe Hi-Res Audio không thay đổi cuộc chơi như vậy. Tôi không mong ai đó sẽ cho rằng “cái tai nghe kia hay hơn bởi vì nó đạt tiêu chuẩn Hi-Res Audio”.

Giới audiophile và dân chơi âm thanh nói chung từ lâu đã có một thuật ngữ tốt hơn “Hi-Res” để nói về chất lượng của những tai nghe/loa tốt, đó chính là “độ chi tiết/details”. Những chiếc tai nghe càng cao cấp thì thường đạt độ chi tiết cao, bóc tách những nốt nhạc rõ ràng hơn. Người nghe qua đó sẽ cảm thấy bản nhạc sống động hơn, tiến gần hơn tới cảm giác như “live”. Độ chi tiết được coi là một trong những tiêu chí rất quan trọng khi review tai nghe, bên cạnh các yếu tố cơ bản như bass/treble/mid, âm trường.